Chilò publicunse valgügn consëis por sparagné energia:
1. pert
Pro l’iluminaziun
- Destudé les löms canche an ne les adora nia.
- Baratè fora i pirns a incandescënza con löms a bas consum (cina l’70% demanco) y dal medemo ataco. Ares costa deplü, mo ares döra 8 iadi tan dî. Al é damí püces de gran löms co tröpes de piceres.
- Te locai de pasaje y toilettes instalè sensors che impëia la löm ma canche al é pursones dailò.
- Puzenè regolarmënter les löms y i taîs dala löm da föm y stöp, che diminuësc l’luminus cina jö al’20% dl normal (se recurdè da destudé la löm tratan chësc laûr).
Consëis generai pur adorè damí i aparać y les mascinns de ćiasa
Canche an cumpra o barata fora n aparat eletrich, dessun n chiri fora un con l’consum plü bas (tlasse A söl eticheta). Al costa n püch de plü, mo con ci che an sparagna de energia, s’l’ paiel tosc jö.
Adoré poscibilmënter les mascins tratan les ores de nöt o de sabeda, canche al è plü energia a desposiziun . Al gnará tosc na tarifa plü basa pur chëstes ores.
L’frigo y la dlaciara
- Posizionè l’aparat te locai nia massa stlüc y lascè almanco 10 cm danter l’parëi y l’aparat. I mëte dalunć da fontanes de ćialt (fornì o finestres).
- Evité da lascè la porta dl aparat daverta plü dî co nezesar y l’destachè fora sce al resta plü dî öt.
- Regolè l’termostat dl frigo/dlaciara sön temperatöres mesanes. Temperatöres massa basses ne è nia damí pur la conservaziun di alimënc, mo costa tröpa energia.
- Nia mët ite spëisa ćialda, che gaujëia broja.
- Controlè y sce al ó ester baratè fora les guarniziun dla porta.
- Puzenè l’radiator ia dô l’aparat, por che l’ćialt vëgnes dè jö bun al ambiënt incëria.
- Tó demez regolarmënter la broja. Sura i 5 mm de broja fej da isolant y l’consum é cotan plü alt.
La mascinn da lavè
- Ćiarè da lavè guant ma cun la mascinn plëna o scenò druché l’pulsant de mesa plëna.
- Ćiarè da lavè con temperatöres nia dër altes, deache i detersifs é atifs bele a basses temperatöres. Lavè a 90° ruvina deplü l’guant. Propi l’scialdè l’ega cunsöma l’plü.
- Adoré n prodot cuntra la ćialc, che incrosta sö la resistënza che scialda l’ega. Ara perd insciö l’efiziënza y tëgn püch dî.
- Les mascinns che assüia l’guant cunsöma tan de strom co da l’lavè, purchël ele gunot damì nia les adorè.
2. pert
La mascinn da lavè jö
- Mët a ji la mascinn poscibilmënter purmò canche ara é plëna
- Sporfogne les massaries danat co les mëte te mascinn, pur che l’filter ne se impifes nia y la mascinn laores plü indortöra.
- Ćiarè da lavè a temperatöres dl’ega basses sce al é mitl.
- Sce al é poscibl ne dessun nia ti fa assuié l’patüc ala mascinn, deache chësc adora tröpa energia.
- Adoré val cuntra la ćialc adöm cun l’detersif, pur che la mascinn ne se incrostes nia sö.
- Destachè fora l’cabl dla mascinn sce ara ne vëgn dî alalungia nia adorada.
L’boiler electrisc
- Instalè un boiler dla dërta musöra aladô ch’an l’adora.
- Destachè l’boiler sce al ne vëgn nia adorè ega ćialda pur plü dî.
- Regolè l’termostat sön temperatöres nia sura 55°C, deache scenò aumënta cotan la purdöda de ćialt tl boiler y ti rôs.
- L’boiler ne dess nia éster dër dalunć dal post olache an adora l’ega ćialda, deache i ros lunc perd cotan de ćialt.
L’ implant de aria condizionada
- Tënne ite na temperatöra nia deplü co 5° C sot a chëra alaleria, deache inće mâ püc gradi demanco arbassa bele l’umidité y an se stà damì.
- Fa a na maniera che i locai ne se scialdes nia massa de dé, stlüjon les finestres o tiran ca les cultrines. De nöt dessun lascè tra fora de ćiasa l’aria ćialda.
La televijiun, l’computer y i atri aparać eletronics:
- Destödé i aparać dl döt canche ai ne vëgn nia adorà, deache ince in stand-by adori ciamò cotan de strom. (televijiun, stereo, computer, stampanta ecc.)
- Pro l’computer dessun ativé la funziun de sparagn de energia, pur ejëmpl destüdé da su l’monitor dô da n cert tëmp.
- Nia miné che destödé y i mëte a ji rovines i aparać. Demanco che ai è en funziun y plü dî che ai tëgn.